Właściwości XPS istotne przy montażu na fundamencie
Extrudowany polistyren (XPS) produkowany jest metodą wytłaczania, co skutkuje zamkniętą, jednorodną strukturą komórek. Dzięki temu materiał charakteryzuje się niską nasiąkliwością wodą — według normy EN 13164 nasiąkliwość długoterminowa przy zanurzeniu wynosi zazwyczaj poniżej 0,7% objętościowo. Ta cecha sprawia, że XPS jest powszechnie stosowany w miejscach bezpośrednio stykających się z gruntem i wilgocią.
Przy izolacji fundamentów szczególne znaczenie ma również odporność na ściskanie: większość płyt XPS przeznaczonych do zastosowań fundamentowych posiada wytrzymałość na ściskanie przy 10% odkształceniu wynoszącą co najmniej 200 kPa, co pozwala na bezpieczne zasypanie izolacji gruntem.
Norma PN-EN 13164 określa wymagania dla wyrobów z extrudowanego polistyrenu stosowanych jako izolacja termiczna w budownictwie. Przed doborem materiału warto sprawdzić klasę wytrzymałości na ściskanie oznaczoną jako CS(10) w dokumentacji technicznej producenta.
Przygotowanie podłoża
Prawidłowy montaż XPS zaczyna się od przygotowania ściany fundamentowej. Podłoże musi być:
- oczyszczone z luźnych fragmentów, kurzu i zanieczyszczeń olejowych,
- wystarczająco wytrzymałe — odpryski betonu i niezwiązane fragmenty należy usunąć,
- zagruntowane masą uszczelniającą lub szlamem uszczelniającym, jeśli ściana wykazuje wzmożone zawilgocenie,
- możliwie równe — nierówności większe niż 10 mm mogą utrudnić równomierne przyklejenie płyt.
Na etapie przygotowania należy też zadbać o hydroizolację ściany fundamentowej, ponieważ XPS sam w sobie nie zastępuje warstwy hydroizolacyjnej — pełni funkcję izolacji termicznej.
Dobór i przygotowanie kleju
Do mocowania płyt XPS do podłoża fundamentowego stosuje się kleje poliuretanowe w piance lub specjalne masy klejowe na bazie asfaltowej modyfikowanej lateksem. Kleje cementowe (suchomieszankowe) mogą być stosowane wyłącznie jeśli producent płyt dopuszcza taki sposób mocowania — niektóre powierzchnie XPS wymagają specjalnego przygotowania lub użycia kleju zgodnego z kartą techniczną produktu.
Kleje poliuretanowe w piance dozuje się zazwyczaj w postaci pasków wzdłuż krawędzi płyty i jednego lub kilku punktów pośrodku. Ważne, aby piana po nałożeniu i dociśnięciu płyty nie tworzyła mostków cieplnych przez zbyt grube wypełnienie przestrzeni.
Montaż płyt
Płyty układa się od dołu ku górze, z przesunięciem poziomych spoin na wzór ceglanego muru (układ mijankowy). Styki pionowe sąsiednich płyt powinny być przesunięte o co najmniej połowę długości płyty. Takie ułożenie ogranicza liniowe mostki cieplne na styku elementów.
Przy łączeniu płyt w narożnikach fundamentu stosuje się wzajemne zakładkowanie — płyty jednej ściany zachodzą na krawędź ściany prostopadłej, a kolejna warstwa odwrotnie. Dzięki temu naroże jest ciągłe i pozbawione liniowego mostka cieplnego.
Uszczelnienie styków między płytami
Styki między płytami XPS powinny być jak najwęższe. W przypadku płyt z wyprofilowanymi krawędziami (na pióro i wpust lub falowane) uszczelnienie zapewnia sam profil krawędzi. Przy płytach z prostą krawędzią szczeliny poniżej 5 mm można pozostawić niewypełnione lub zalać pianką niskoprężną. Szczeliny powyżej 5 mm należy wypełnić paskiem XPS, a nie pianką — zbyt duże wypełnienie pianką może stworzyć mostki wilgoci.
Strefa cokołowa — przejście ponad gruntem
W strefie cokołowej, gdzie izolacja fundamentu wychodzi ponad poziom terenu, płyty XPS są eksponowane na promieniowanie UV i uszkodzenia mechaniczne. Z tego powodu fragment ponadgrunowy wymaga dodatkowego zabezpieczenia. Stosuje się:
- tynk mozaikowy lub mineralny na siatce z włókna szklanego,
- okładziny z płytek ceramicznych lub kamienia,
- specjalne blachy cokołowe ze stali nierdzewnej lub aluminium,
- wyprawy z mas polimerowych przeznaczonych do styropianu.
Niezabezpieczony XPS traci właściwości mechaniczne pod wpływem promieniowania UV w ciągu kilku miesięcy. Producenci zalecają zabezpieczenie w terminie do 6 tygodni od montażu.
Głębokość posadowienia izolacji
Izolacja fundamentu powinna schodzić co najmniej do głębokości przemarzania gruntu, obowiązującej dla danej strefy klimatycznej w Polsce. Wg normy PN-81/B-03020 głębokość przemarzania wynosi od 0,8 m w zachodniej Polsce do 1,4 m w północno-wschodniej Polsce i terenach górskich. W praktyce izolacja sięga zazwyczaj do poziomu posadowienia fundamentu.
| Region Polski | Strefa mrozowa wg PN | Min. głębokość przemarzania |
|---|---|---|
| Zachodnia Polska (m.in. Szczecin, Poznań) | I | 0,8 m |
| Centralna Polska (m.in. Warszawa, Łódź) | II | 1,0 m |
| Północno-wschodnia Polska (m.in. Białystok, Suwałki) | III | 1,2–1,4 m |
Źródło: PN-81/B-03020 — norma dotycząca posadowienia bezpośredniego budowli (dane są wartościami orientacyjnymi według dokumentu normalizacyjnego).
Zasypanie i zagęszczenie gruntu
Grunt zasypowy wokół zaizolowanego fundamentu powinien być zasypywany warstwowo i zagęszczany ręcznie w pobliżu ściany — ciężki sprzęt wibracyjny stosowany bezpośrednio przy ścianie może uszkodzić płyty XPS. Minimalny odstęp zagęszczarki wibracyjnej od ściany to zazwyczaj 0,5 m, a dalej od ściany stosuje się lżejszy sprzęt i mniejsze warstwy zagęszczania.
